بخش سوم از شرح وظایف و مسئولتهای مهندسین ناظر مربوط به رشته گاز

 

متن پیش روی برگردان فایل صوتی است که به همت گروه نگارش آماده و در اختیار شما قرار گرفته است.

مرجع حقوق مهندسی ایران همیار و همراه جامعه مهندسی ایران

ادارات گاز از اوایل دهه 70 تا سال 1376 مسئولیت کنترل و نصب کنتور گاز را بر عهده داشتند و با اعزام بازرسین گاز، موارد مربوطه را کنترل کرده و مجوز انشعاب گاز و کنتور گاز را صادر میکردند. به علت عدم کنترل دقیق موارد ایمنی و فنی مشکلات و مرگهای خاموش زیادی رخ می‌داد که منجر به پرداخت خسارات سنگین از سوی ادارات گاز میشد. بنابراین به محض تشکیل نظام مهندسی، ادارات گاز بصورت داوطلبانه حاضر به برگزاری دوره‌های آموزشی برای مهندسین تاسیسات مکانیکی بمنظور اعطای صلاحیت فنی شد . بعد از آن، اداره گاز دیگر به بحث دودکشها و لوله‌کشی گاز و … ورود نکرد و مسئولیت آن برعهده ناظر تاسیسات مکانیکی قرار گرفت. و در حال حاضر بجای بازرس گاز؛ ناظر گاز وجود دارد.

 

لازم است دراینجا به نکته ای بسیار مهم اشاره شود که در بین مهندسین ناظر ساختمان، پرمسئولیت ترین ناظر ؛ ناظر گاز می باشد.

حال در ادامه به شرح وظایف ناظرین گاز می پردازیم :

• کنترل کیفیت لوله‌های انتقال گاز شهری و شیرآلات گازی(ربع گرد) و اینکه لوله‌ها نباید درزدار باشند و بایستی دارای جنس مناسبی بوده چون فشار گاز شهری بسیار زیاد است و امکان آسیب لوله ها وجود دارد.
• اتصالات و کیفیت جوشکاری لوله‌های گاز بسیار مهم است. جوشکار بایستی دارای صلاحیت فنی باشد. لوله‌های گاز باید بعد از اتمام جوشکاری تست شوند. بدینصورت که با فشار هوای کمپرسور و نصب پیزومتر ، اگر درزی وجود داشته باشد و گاز خارج شود، پیزومتر ایرادات موجود را نشان می‌دهد. شما به عنوان ناظر گاز باید کنترل نمایید که فشارسنگ بعد از نصب جهت کنترل فشار داخل لوله ها، توسط عوامل کارگاهی و غیره…. دستکاری نشود و اگر افت فشار نشان داده شد قبل از رفع نقص جوشکاری لوله ها، مجدد هوا به داخل لوله ها تزریق نکنند و باید ابتدا محل نشتی هوا مشخص شود وبعد رفع نقص گردد.
• کنترل صلاحیت مجری گاز و مجری جوشکارلوله های گاز، بر عهده ناظر گاز می باشد که بایستی دارای پروانه و مجوز  باشند .متاسفانه مجریان گاز نسبت به شرح مسئولیت پرخطیر خود آگاه نیستند. بیشترین مسئولیت در مرگ خاموش بر عهده مجری گاز میباشد و علاوه براینکه باید لوله‌کشی‌ها را درست انجام دهد کنترل دودکشها از لحاظ دودبند بودن و درست اجرا شدن نیز برعهده مجری گاز است. در کل بیشترین درصد تقصیر در مرگ خاموش را مجریان گازمیگیرند.
• کنترل مسیر درست و اصولی لوله های گاز و دودکشهای لوازم گازسوز، اعم از گاز خوراک پزی و پکیچ و بخاریهابر عهده ناظر گاز میباشد. لوله های گاز باید از مسیری عبور کنند که در طول مدت بهره برداری آسیب نبینند و ضربه ای به آنها وارد نشود. توصیه میشود که لوله های گاز همیشه باید به صورت روکار اجرا گردد تا همیشه در روئیت بوده و قابل دید باشد.مسیر دودکشها هم بی نهایت مهم میباشد که نباید به حالت افقی و با شیب منفی نصب گردند. تمام مواردی که مجری گاز باید بداند و رعایت کند ناظر گاز هم باید به آنها واقف باشد.

تجربه مهندس میررضوی: ایشان بمنظور دادن پایانکار و گزارش اتمام عملیات، از ساختمانی بازدید بعمل می‌ آورد این ساختمان 5 طبقه با 10 واحد بنا شده بود و پکیج ها در آشپزخانه قرار داده شده بودند. سازنده کنتورهای گاز را نیز گرفته بود. مهندس میررضوی پکیجها را یک به یک از پایین تا بالا بازدید میکند. وسط دو آشپزخانه شرقی و غربی، پاسیویی وجود داشت که 5 عدد دودکش در سمت شرق و 5 عدد دیگر در سمت غرب تعبیه شده بود. مهندس میررضوی برای بار دوم که بازدید میکند متوجه میشود که پکیج طبقه پنجم در حدود سه متر از پاسیو فاصله دارد این بدان معناست که نزدیک به سه متر دودکش پکیچ به صورت مسیر افقی اجرا شده و این مسیر خارج از دید و در زیر سقف کاذب اجرا شده بود.متاسفانه ناظر گاز به علت بی توجهی به این موضوع، تایید کرده بود و مهندس میررضوی طی تماسی با ناظر گاز ایشان را از موضوع مطلع ساخته و عنوان مینماید که پایانکار نخواهد داد و ناظر گاز مجدداً باید بازدید کند. و سازنده را وادار به تعمیر و رفع نقص کرده  و کارش را اصلاح میکند و در نهایت  ناظر گاز نیز کنترل کرده و تائید مجدد می نماید. و بعد از یکماه به مهندس میررضوی اطلاع میدهند که اصلاحات انجام شده و مهندس میررضوری نیز بازدید کرده و گزارش اتمام عملیات را می‌دهند.

نکته: اگر مشاهده کردید که مسیر دودکش در پشت بام با محل پکیج در هر طبقه فاصله دارد یقین کنید که در جایی مسیر افقی اجرا شده است که ممنوع است. مخصوصاً اگربه صورت سیفونی اجرا شده باشد. در سیفون دود اصلاٌ به سمت بالا حرکت نمی‌کند. وسایل گاز سوز باید در امتداد دودکش منتهی به پشت بام باشند.

 

• به دودکش هود نیز بسیار دقت کنید.این دودکش ها اکثراً به بام کشیده شده اند پس به هیچ وجه نباید جای دودکش پکیچ و سیستم های گاز سوز را با دودکش هود آشپزخانه به دلیل تغییر در سیستم چیدمان کابینت ها ، عوض کرد که اگر مرگ خاموش اتفاق بیفتد هم ناظر گاز و ناظر هماهنگ کننده مقصر خواهند بود.

بحث کلاهک دودکش در پشت بام ، یک بحثی قدیمی است. نکته مهم اینجاست که در اثر وزش باد؛ کلاهک دودکش سقوط می‌کند. کلاهک بایستی H شکل بوده و دارای کیفیت مناسب و استاندارد باشد. غیر از H شکل را به هیچ عنوان تائید نکنید.دودکش ها باید از طریق نری و مادگی به دودکش متصل و اسکوپ شود . پرونده‌های بسیاری وجود دارد که ناظر گاز تقصیر گرفته است. و ناظر در دادگاه عنوان کرده است که در زمان بازدید دودکش وجود داشته است ولی کارشناس رسمی بیان کرده است که وجود یا عدم وجود کلاهک اهمیتی ندارد، آثاری از اسکوپ کلاهک به دودکش مشاهده نشده است.

روشهای مختلفی برای اسکوپ کردن کلاهک به دودکش وجود دارد، از جمله می‌توان از چهار طرف کلاهک را به دودکش پیچ کرد. یا با استفاده از گچ نسوز و رابیتس آن را دودبند کرده و سفت نمود و یا ترکیبی از این دو روش  استفاده کرد. پس به کلاهک دقت کنید و به مسیر دودکش ها نیز اهمیت بدهید. مسیر افقی برای دودکش  کلاً ممنوع است.

 

به هیچ عنوان مسیر دودکش نباید از داخل تیربتنی عبور کند زیرا ممنوع است چون دود بند نمی شود و قابل کنترل نیست. کنترل قطر دودکشها نیز بسیار حائز اهمیت می باشد. قطر دودکش آبگرمکنهای دیواری و زمینی، پکیج دیواری و زمینی باید 15 سانتیمتر کمتر نباشد و مسیر دودکشها را هم کنترل بایدکنید.مصالح و جنس دودکشها و نحوه اتصالات آنها را باید کنترل کرد و کنترل کیفیت و جنس مصالح دودکشها از وظایف ناظر گازمی باشد.

استفاده از دودکش از نوع آزبست سیمانی و یا دودکش سیمانی توصیه می شود. ناظر باید به زانویی‌ها توجه بیشتری داشته باشد زیرا ممکن است دود در زانویی‌ها گیر کند. فقط در محلی که دودکش به دیوار متصل می‌شود می‌توان از زانویی استفاده کرد. چندین بار باید دودکش‌ها را کنترل کرد مثلاً با آتش زدن روزنامه  و مشاهده مکش آن توسط دودکش ، از باز بودن دودکش اطمینان حاصل کرد . همچنین با آویزان کردن وزنه و نخ از پشت بام از راه دودکش، از بازبودن مسیر دودکش مطمئن شوید. پس تک تک دودکشها و جنس آنها را بایدکنترل کنید. مهمترین مسئله اتصالات دود کشها از لحاظ دودبند بودن است که میبایست کنترل گردد.

 باید به این موضوع اشاره کرد که کلاً چند نوع اتصال در دودکش وجود دارد. نری و مادگی و اتصالات عادی، که لوله ها باهم چفت می‌شوند. حتماً در اتصالات باید از توری مرغی و گچ نسوز استفاده شود. چراکه دود بند شدن اتصالات بینهایت مهم و ضروری است. چه اتصالات لوله به لوله چه اتصالات زانویی به لوله. در ضمن زانویی مورد استفاده فقط باید 90 درجه باشدو زانویی 45 درجه نداریم . دقت کنید که از تعداد زیاد زانویی استفاده نشود فقط یک زانویی در محل اتصال وسیله گاز سوز به دیوار مورد نیاز است.

• کنترل نصب صحیح دریچه تبادل هوا از وظایف مهم ناظر گاز می باشد و در کلیه فضاهایی که مورد نیاز است باید اجرا شود.جدیداً دریچه تبادل هوا بسیار حادثه‌آفرین شده است. در جلسات 116 تا 124 بطور مفصل در این خصوص شرح کامل داده شده است. زمانیکه دریچه تبادل هوا اجرا شد، ناظر گاز بایستی به اتفاق سازنده و ناظر هماهنگ کننده و ناظر تاسیسات مکانیکی و مجری ذیصلاح پروژه ، بصورت پنج نفره صورتجلسه‌ای تنظیم کنند و از سازنده در کنار دریچه تبادل هوا عکس گرفته و فتوکپی رنگی آن عکس را به صورتجلسه ضمیمه نمایند و قید کنند که کلیه فضاها، اتاق خوابها و پذیرایی و آشپزخانه و …  مطابق صورت جلسه و تصویر پیوستی آن دارای دریچه تبادل هوا می باشد .

اگر سیستم گرمایشی واحد مسکونی ، شوفاژ مرکزی با رادیاتور باشد و پکیج نباشد باز هم باید در آشپزخانه دریچه تبادل هوا در ارتفاع مناسب ، بطوری که کسی دریچه را مسدود نکند، اجرا گردد.اخبار شبکه دو صدا و سیما اخیراً گزارشی را پخش کرد که در ساختمانی موتورخانه خراب شده و یکی از واحدها 5 شعله گاز را همزمان باهم روشن کرده و قابلمه پر از آب را نیز بر روی اجاق گاز گذاشته تا واحد مسکونی گرم شود. منوکسید کربن با بخار آب ترکیب شده و گاز اسید کربنیک تولید شده بود که منجر به فوت 4 نفر میگردد.بنابراین دریچه تبادل هوا در هر شرایطی باید اجرا و نصب گردد.

• موضوع مهم بعدی که از و ظایف ناظر گاز می باشد چسباندن برچسبی است که باید توسط شما بر روی دریچه تبادل هوای آزاد چسبانده شود . مبحث 17مقررات ملی الزام کرده است که ناظر گاز روی تک تک دریچه‌های تبادل هوای آزاد برچسبی بچسباند که روی آن نوشته شده باشد: این دریچه مخصوص عبور جریان هوای آزاد برای وسایل گاز سوز می‌باشدو به هیچ وجه مسدود نگردد.این برچست باید از جنس مرغوب بوده و از جنسی باشد که به راحتی کنده نشود.
• موضوع مهم بعدی توجه به  نقشه‌های لوله کشی‌های گازمیباشد که از وظایف ناظر گاز است. توجه به این نکته ظریف  و مهم کار ناظر گاز را بسیار هموار میکند و بسیار ضروری است.

در حال حاضر روال کار به این شکل است که مجریهای گاز نقشه‌های مسیر دودکشها را تهیه میکنند و تا مادامیکه این نقشه‌ها توسط ناظر گاز مهر و امضا نشود، اداره گاز تاییدیه‌ای به مشترک، بمنظور اخذ انشعاب و کنتور نمی‌دهد. واین عملکرد شرکت گاز از لحاظ حقوقی بدان معناست که مهندس ناظر گاز ، طراح لوله کشی گاز و طراح مسیر لوله کشی دودکشها و طراح جانمایی دریچه های تبادل هوا است. در واقع نکته حقوقی این است که چون ناظر گاز نقشه‌های گاز را مهر و امضا میکند، طراح محسوب میگردد. پس مهندسین ناظر گاز در زمان مهر و امضای این نقشه‌ها ،نسبت به این نکته حقوقی وسواس داشته باشند و بسیار دقت نمایند.

در اینجا به بحث در خصوص حوادث ساختمانی در حین اجرای دودکشها و لوله کشی گاز خواهیم پرداخت.

• چنانچه در این گونه مواقع حوادث ساختمانی رخ بدهد و کارگری یا پیمانکار مربوط به مجری لوله کشی گاز، یا پیمانکار نصاب دودکش ویا پیمانکار اجرای دریچه تبادل هوا سقوط کند یا اتفاقی بیفتد و یا به سبب آن اشخاص ثالث آسیب ببیند، ناظر گاز هم تقصیر خواهد گرفت. اگردر موقع نصب دودکش، کارگری یا پیمانکاری آسیب ببیند ناظر گاز تقصیر میگیرد. در رابطه با تست لوله‌های گاز اگر انفجاری صورت بگیرد باز ناظر گاز و مجری گاز مقصر خواهند بود. به هر حال در این موارد ذکر شده ناظرین گاز و هماهنگ کننده و تاسیسات مکانیکی در محاکم قضایی و شورای انتظامی بازخواست خواهند شد و بایستی بتوانند اثبات نمایند که در موعد مقرر تخلفات ایمنی و فنی را در گزارشات خود عنوان کرده‌اند.

ناظر گاز چگونه گزارش دهد؟

ناظر گاز نمی تواند به مرجع صدور پروانه گزارش ارسال نماید. پس به محض مشاهده هرگونه خطری و عدم رعایت مباحث ایمنی، علاوه بر دادن دستور کار به مجری و سازنده و اخذ رسید، بایستی با ناظر هماهنگ کننده هم مکاتبه کند و رسید دریافت نماید. اگر افراد فوق از دادن رسید  امتناع کردند؛ ناظر گاز باید اظهارنامه قضایی برای افراد ذکر شده ارسال کند. آدرس مجری گاز همان آدرس پشت پروانه اوست که میبایستی کپی پروانه اشتغال مجری گاز را اخذ کند(کپی پشت و رو). آدرس ناظر هماهنگ کننده نیز همان آدرس پشت پروانه اشتغال به کارش است که میتوان از نظام مهندسی استان اخذ کرد.

نکته مهم که ناظر گاز و ناظر تاسیسات مکانیکی باید به آن توجه کنند: نقاط اشتراک و تداخل مسئولیت آنهاست. ناظر تاسیسات مکانیکی موظف است که مسئولیتهای ناظر گاز را بصورت مضاعف کنترل کند. اگر کنترل نکند و بگوید که به او ارتباطی ندارد باید در دادگاه پاسخگو باشد. اما ناظر گاز لزومی ندارد موارد مربوط به ناظر تاسیسات مکانیکی را کنترل نماید.

 

• پس یکی از وظایف مهم ناظر تاسیسات مکانیکی کنترل شرح وظایف ناظر گاز هست. تاکید میشود که ناظرین تاسیسات مکانیکی نقشه‌های نظارت گاز را هم کنترل نمایند. و انطباق آنرا با جانمایی محل دودکشها و شیرهای گاز و دریچه تبادل هوا انجام دهد. یعنی باید در نقشه‌های تاسیسات مکانیکی این جانمایی‌ها لحاظ شده باشد. و باید با نقشه‌های تهیه شده توسط مجری گاز کنترل شود. اگر انطباق داشت که مشکلی ندارد ولی اگر انطباق نداشت باید با مهندس طراح تاسیسات مکانیکی مکاتبه کرده و به مالک هم دستور کار بدهد که نسبت به تغییرات نقشه‌های تاسیسات مکانیکی اقدام نماید و همخوانی نقشه‌های تاسیسات مکانیکی با نقشه‌های مجری گاز را انطباق دهد و پیگیری نماید. در غیر اینصورت مسئولیت مغایرتهای نقشه‌های تاسیسات مکانیکی با نقشه‌های گاز(که مجری گاز تهیه کرده است) در درجه اول با ناظر تاسیسات مکانیکی است و در درجه دوم با ناظر گاز بوده و همچنین توصیه میگردد که ناظر هماهنگ کننده باید بطور جدی این بحث را تا حصول نتیجه پیگیری کند.

همچنین مطابق گذشته این موضوع را به شما ناظرین گاز توصیه میکنیم که لازم است ناظرین گاز مانند بقیه ناظرین ساختمان دارای بیمه نامه مسئولیت مهندسی از شرکت بیمه ای معتبر باشند.