بخش دوم از گزارش نویسی فونداسیون شامل : اندازه گیری حدود اربعه زمین ، حد اصلاحی ، عرض گذر ، بر و کف  و جانمایی پارکینگ ها ، چاله آسانسور و راه پله

متن پیش روی برگردان فایل صوتی است که به همت گروه نگارش آماده و در اختیار شما قرار گرفته است.

مرجع حقوق مهندسی ایران همیار و همراه جامعه مهندسی ایران

این جلسه به مهندسین ناظر معماری و نقشه برداری (چنانچه در شهرستان ها ساختمانی پنج ناظره باشد و ناظر نقشه برداری داشته باشد.) اختصاص داده شده است. در ادامه بحث جلسه سیزدهم، لازم است مهندس ناظر پیش از بتن ریزی فنداسیون حتماً از مالک بخواهد دور تا دور فنداسیون را نایلون کشی کند تا شیره بتن وارد خاک نشود.

در این قسمت به اندازه گیری عرض و طول زمین پیش از بتن ریزی فنداسیون ساختمان های اسکلت فلزی و بتنی می پردازیم. فرض کنید در ساختمانی با اسکلت بتنی، عرض زمین 10 متر است و در نقشه معماری درز انقطاع مشخص شده است که این اندازه متناسب با ارتفاع ساختمان محاسبه می­شود. بعنوان مثال مقدار درز انقطاع را 11 سانتی متر، ضخامت نماسازی را 7 سانتی متر و پوشش بتن برای ستون را 5 سانتی متر در نظر بگیرید مطابق شکلهای زیر

روش اندازه گیری عرض زمین پیش از بتن ریزی فنداسیون با متر کشی خاموت به خاموت ستون ها، پس از  کسر درز انقطاع و کاور بتن به این صورت خواهد بود:

روش اندازه گیری طول زمین پیش از بتن ریزی فنداسیون با مترکشی خاموت به خاموت ستون ها ، پس از کسر نما سازی و کاور بتن به اینصورت خواهد بود:

برای اندازه گیری عرض زمین وقتی اسکلت بتنی باشد، مجموع عرض درز انقطاع و ضخامت پوشش یا کاور بتن (از هر دو طرف) را از عرض زمین کم می کنیم.

برای اندازه گیری طول زمین وقتی اسکلت بتنی باشد، عرض  7سانتی متر نما سازی و 5 سانتی متر پوشش بتن را از هر دو طرف محاسبه می کنیم و از طول زمین کسر می کنیم (البته اگر از دو طرف نما سازی داشته باشیم.)

اگر چنانچه نما، اندود ماسه و سیمان باشد می توان از ضخامت آن چشم پوشی کرد.

• برای جانمایی ستون ها باید فاصله خاموت به خاموت را حساب کنید. اگر اسکلت فلزی باشد کار راحت تر است به این دلیل که می توان ستون فلزی روی بیس پلیت را کمی پس و پیش کرد یا به اصطلاح ستون جای بازی دارد ولی در اسکلت بتنی اینچنین نیست بنابراین محل قرارگیری میلگرد انتظار ستون در فونداسیون مبنای جانمایی ستون خواهد بود.

در اسکلت فلزی وقتی صفحه ستون را جایگذاری می کنید، ابعاد ستون را از روی نقشه بخوانید مثلا اگر ستون دوبل، پا باز با تسمه باشد، ابعاد آن را حساب  کنید بعنوان مثال ابعاد ستون 27×27 سانتی متر است بنابراین باید یک مربع 27×27  روی بیس پلیت بعنوان مبنا در نظر گرفت و متر کشی ها را پس از کسر 7 سانتی متر نازک کاری از علامت ابعاد ستون که روی بیس پلیت ترسیم شده مد نظر قرار داد. به این شکل جانمایی میلگردهای انتظار در اسکلت بتنی و جانمایی بیس پلیت ها در اسکلت فلزی بر روی فنداسیون قابل کنترل است. این وظیفه بر عهده ناظر نقشه برداری است. اگر ساختمانی ناظر نقشه برداری نداشته باشد این وظیفه بر عهده ناظر معماری خواهد بود. در واقع کنترل ابعاد طول و عرض زمین وقتی مهندس ناظر نقشه بردار نباشد بر عهده مهندس ناظر معماری است و اگر ساختمان تک ناظره باشد تمامی وظایف به عهده مهندس تک ناظره است.

اندازه گیری بَر­ ساختمان

بَر به این معنی است که ساختمانی که قرار است ساخته شود نباید در گذر پیش آمدگی داشته باشد و باید همباد دیگر ساختمانها در گذر قرارگیرد. مشخص کردن بر ساختمان قواعدی دارد که به سه حالت تقسیم می شود (توجه شود بهترین راه برای یافتن بر و کف مراجعه به قسمت برو کف شهرداری و درخواست از این واحد برای مشخص کردن آن می باشد)

• حالت اول: اگر در کوچه ساختمان مقابل و مجاور نوساز موجود باشد.

یک ساختمان نوساز در سمت مقابل ملک و یک ساختمان نوساز هم مجاور ملک پیدا می کنیم. اگر در پروانه ساختمانی عرض گذر 6 متر باشد بایستی فاصله دو ساختمان نوساز در دو طرف گذر از هم 6 متر اندازه گیری شود. این دو ساختمان بعنوان اوستای کار باید در نظر گرفته شود. برای متر کشی به این ترتیب عمل می شود: دو نقطه به فاصله 2 متر از ساختمان ملک مجاور با نقطه یابی، بسمت داخل گذر نشانه گذاری می گردد این اقدام برای ساختمان مقابل هم انجام می شود از هر دو نقطه ملک مجاور و مقابل ریسمان کشی شده و تا مقابل ملک درحال ساخت ادامه میابد که درنتیجه فاصله ی این ریسمان ها از هم باید 2 متر باشد سپس این ریسمان به ملک مورد نظر منتقل می گردد. به این ترتیب حد اصلاحی و عقب نشینی و بَرِ ملک مشخص می شود.

• حالت دوم: اگر در کوچه هیچ ساختمان نوسازی موجود نباشد.

در این حالت، اوستای کار برای عقب نشینی، ملکِ ساختمان درحال ساخت است. در چنین حالتی مقدار عقب نشینی را از ساختمان مقابل لحاظ کرده و ابعاد باقی مانده زمین، کنترل می شود که مطابق نقشه های معماری و جواز باشد در غیر اینصورت مراتب به مرجع صدور پروانه باید در گزارش فنداسیون ذکر گردد. تمام این مراحل باید قبل از پوشش میلگردهای فنداسیون توسط بتن و توسط ناظر معماری یا ناظر نقشه برداری انجام شود.

• حالت سوم: اگر کوچه کج باشد.

در بعضی مناطق تهران مانند نظام آباد، کوچه ها کج و متوازی الاضلاع هستند. اگر واقعاً کنترل بَر ساختمان برای ناظر دشوار بود می توان مالک را مکلف کرد تا از طریق واحد بر و کف شهرداری نسبت به تعیین آن اقدام کند.

کُد کف تمام شده

این کد باید از روی نقشه معماری معین شود و سپس برای تعیین عمق کفسازی لازم است مقدار مشخص شده در نقشه های معماری و سازه با یکدیگر مقایسه گردد.

• برای به دست آوردن کد کف، کد تمام شده روی نقشه معماری را منهای کد تمام شده روی بتن، می کنیم، به عنوان مثال اگر کد زیر زمین منفی یک، 40/1- بوده و در نقشه سازه کد بتن زیرزمین منفی یک، 70/1 – باشد، یعنی 30 سانتی متر اختلاف کف سازی وجود دارد. اگر کد روی فنداسیون درست اجرا شود، به تبع آن کد کف هم به درستی اجرا خواهد شد.

اندازه گذاری داخل به داخل ستون

یکی از مهمترین کنترلهای مهندسین ناظر اندازه گیری داخل به داخل ستونهاست بعضی از ناظرین اندازه گذاری ستونها را آکس به آکس کنترل می کنند.

آکس، مربوط به مهندسین محاسب است که می خواهند در Etabs طراحی کنند، وظیفه ناظر، اندازه گیری داخل به داخل ستون هاست که اگر فاصله داخل به داخل ستون ها کم شود امکان حذف پارکینگ وجود خواهد داشت.

در بعضی از خیابان های تهران مانند الهیه و خیابان فرشته قیمت هر پارکینگ 150 تا 200 میلیون تومان است. اگر یک پارکینگ حذف شود مالک دوبار ضرر می­کند. اول اینکه میبایست 200 میلیون تومن پول عوارض به شهرداری بدهد و دوم اینکه یکی از اسناد، موقع فروش ساختمان، فاقد پارکینگ خواهد بود. یعنی مالک به خاطر جابجایی ستون در بعضی مناطق تهران 400 میلیون  تومن ضرر می کند. گاها دیده شده مالکین در شورای انتظامی علیه ناظر شکایت می کنند با این عنوان که چرا مهندس ناظر خطای ابعادی را قبل از پوشش میلگردها توسط  بتن فنداسیون اعلام نکرده است، تا از حذف پارکینگ جلوگیری بعمل آید. درنتیجه لازم است ناظر قبل از پوشش میلگردها توسط بتن، داخل به داخل ستون ها را اندازه گیری کرده و اگر این اندازه ها مشکل داشت گزارش تخلاف را قبل از پوشش میلگردها توسط بتن فنداسیون به مرجع صدور پروانه ساختمانی ارسال نماید. پرونده های بسیاری وجود دارد که در رابطه با این موضوع از ناظر شکایت شده است. در بعضی پرونده ها تا 30 درصد از ناظر خسارت گرفته اند.

روش اندازه گیری دهانه پارکینگ ها پیش از بتن ریزی فنداسیون با مترکشی خاموت به خاموت ستون ها، پس از کسر ضخامت نماسازی و کاور بتن به اینصورت خواهد بود:

• با توجه به شکل فوق در ساختمان اسکلت بتنی در نقشه معماری وقتی فاصله دو ستون 5/4 متر درج شده، 5 سانتی متر بابت ضخامت کاور بتن و 5 سانتی متر بابت سنگ کاری از دو طرف کسر می شود درنتیجه فاصله خاموت به خاموت داخلی دو ستون میبایست 70/4 متر باشد. اگر این فاصله صحیح اجرا نشده بود ناظر باید قبل از پوشش میلگرد توسط بتن فنداسیون، گزارش خلافدار را به شهرداری ارسال کند.

اگر ناظر بعلت سهل انگاری، فراموش کند که این فواصل را کنترل نماید و در مرحله بتن ریزی فنداسیون متوجه شود که یکی از پارکینگ ها حذف می شود. مثلاً فاصله ی داخل به داخل دو ستون ها به جای اینکه 60/4 متر (طبق نقشه) باشد، 40/4 متر اجرا شود در این حالت چنانچه ناظر در گزارش خود اینچنین بنویسد: “مالک بتن ریزی فنداسیون را انجام داده و حد فاصل آکس ها در یکی از محورها، دهانه پارکینگ به جای 60/4 متر، 40/4 باقی مانده و یکی از پارکینگ ها حذف شده است” و این گزارش بعد از بتن ریزی فنداسیون باشد، ناظر در شورای انتظامی محکوم به سه ماه محرومیت از کار خواهد شد و به تبع آن اگر مالک در دادگاه عمومی علیه ناظر طرح شکایت نماید مبنی بر اینکه ناظر خطای ابعادی را در موعد مقرر گزارش نکرده است در اینصورت ناظر، تاوان خواهد داد.

در چنین مواقعی هرچند که بتن فونداسیون اجرا شده باشد اما ناظر می تواند گزارش را با فعل مضارع به این شکل بنویسد: “مالک آرماتور بندی و قالب بندی فنداسیون را انجام داده است و فنداسیون آماده بتن ریزی است و یکی از ستون ها در محل تقاطع محورهای … و …. 20 سانتی متر به داخل نزدیک شده است که باعث حذف یکی از پارکینگ ها خواهد شد.”

عرض مورد نیاز برای پارک یک ماشین در نقشه های معماری طبق ضوابط شهرسازی 5/2 متر، برای دو پارکینگ 5/4 متر، برای 3 پارکینگ 5/6 متر و برای 4 پارکینگ 5/8 متر است. پارکینگی که یک طرف آن دیوار باشد 5/2 متر عرض نیاز دارد.

• موضوع بعدی بحث جانمایی دقیق چاله آسانسور است . اگر محل چاله آسانسور به درستی در فونداسیون جانمایی نشده و اشتباه جانمایی گردد معمولاً عرض درب اصلی ورودی به راه پله ها کاهش پیدا می کند. در شکل زیر عرض درب اصلی ورودی به راه پله از پارکینگ 1/20 متر (یک متر و بیست سانتی متر ) است. اگر چاله آسانسور جلوتر یا عقب تر اجرا شود، باعث کاهش عرض درب و یا حذف پارکینگ خواهد شد

توصیه می گردد ناظرین هنگام اجرای فونداسیون چندین بار محل اجرای ستونها، چاله آسانسور، پله و… را مترکشی و کنترل نمایند، خطا در کنترل، بعد از بتن ریزی موجب محکومیت ناظر در شورای انتظامی و هم در محاکم قضایی خواهد شد و باید خسارت پرداخت شود.

بازخوانی یک پرونده (محکومیت ناظر بعلت عدم کنترل حذف پارکینگ)

ساختمانی در دروازه شمیران تهران، به علت اشتباه در جانمایی چاله آسانسورش، باعث کاهش عرض درب ورودی راه پله به جای 20/1 متر، 70/0 متر شده بود. و عرض پارکینگی که می بایست 5/2 متر باشد به 20/2 متر کاهش یافته بود.

مالکِ ساختمان اقدام به طرح شکایت در دادگاه کرده که پرونده همچنان در جریان است، در کارشناسی یک نفره ناظر ده درصد مقصر شده است و باید هزینه تخریب را بدهد. متاسفانه ناظر ساختمان هم استعفا داده و تعویض شده است.

توصیه می گردد اگر چنانچه ناظر مرتکب خطایی شد درخواست تعویض ناظر نکند و یا استعفا ندهد. به این علت که ممکن است مالک از او شکایت کند ولی اگر تعویض نشود مالک جرأت شکایت کردن نخواهد داشت چراکه پایانکار ساختمان او با امضای ناظر گرفته خواهد شد. به این معنی که وقتی ناظر استعفا ندهد و مالک از او شکایت کند ناظر می تواند ده ها ایراد از کار او بگیرید.

• یکی از موارد بسیار مهم، کنترل جانمایی چهار ستون راه پله است. توجه کنید که اندازه درج شده عرض راه پله در نقشه معماری، عرض تمام شده راه پله است بعنوان مثال اگر اندازه مذکور40/2 متر باشد به این معنا و مفهوم است که عرض 40/2 متر با در نظر گرفتن ضخامت سنگ کاری و ملات پشت آن در نظر گرفته شود. جانمایی ستون ها باید طوری اندازه گیری شود که طول راه پله پس از کسر سنگ کاری و ملات پشت آن (نازک کاری) همان عدد مندرج در نقشه معماری باشد.

نکته مهم دیگر اینکه مبنای اندازه گیری عرض راه پله، دیوار به دیوار راه پله نیست بلکه شانه گیر به شانه گیر راه پله است.

شانه گیر، تیر بتنی­ای است که در تراز سقف قرار گرفته است. مهندسین محاسب بهتر است عرض آن را 25 سانتی متر یا نهایتا 30 سانتی متر در نظر بگیرند تا باعث کاهش عرض راه پله نشود.

لازم است ناظر ساختمان در جانمایی ستون های راه پله این موضوع را لحاظ کند که مبنای اندازه گیری عرض راه پله شانه گیر به شانه گیر راه پله باشد. همچنین باید 5 سانتی متر سنگ کاری و دوغاب پشت آن را از هر دو طرف به عدد 40/2 یا همان عرض راه پله که در نقشه معماری موجود است اضافه نماید.

اگر نقشه محاسبات طوری بود، که تیر بتنی که در تراز سقفهاست و مربوط به کش های راه پله است (این تیرها کار کش را انجام می دند و باربر نیستند)  به صورت شانه گیر از راه پله بیرون بیاید، در این حالت با افزایش عرض راه پله، پارکینگ حذف خواهد شد. بنابراین می بایست با مهندس محاسب مکاتبه شده تا حدالامکان ابعاد تیر را کاهش دهد . مثلآً اگر 40×40 است آن را به 25×40 کاهش داده و مقطع معادل کند.

پیدا کردن حد اصلاحی و کف...

نحوه پیاده سازه آکس ها در مرحله آرماتوربندی فونداسیون و مشخص کردن درز انقطاع و نماسازی آن.

نحوه پیاده سازه آکس ها در مرحله آرماتوربندی فونداسیون و مشخص کردن درز انقطاع و نماسازی آن.

شکل شماتیک پیدا کردن بر با استفاده از ملک های نوساز همجوار.

نحوه شماتیک کنترل اندازه داخل به داخل ستون ها در اسکلت بتن آرمه...

شکل شماتیک نحوه جا نمایی راه پله و کنترل ابعاد چاله آسانسور...